TRAINING

Zin- en betekenisgeving in zorg en behandeling

De zin- en betekenisgeving van mensen speelt in een behandel-, zorg- of ondersteuningssetting een belangrijke rol. Wanneer iemand ziek wordt, functies mist of een dierbare moet missen, dan doet dat iets met de wijze waarop hij of zij zichzelf en de wereld om zich heen beleeft. Een diagnose betreft niet alleen een feit (de ziekte zelf) maar gaat ook om betekenis. Welke betekenis geven mensen aan datgene wat hen is overkomen? Het is niet voor niets een bekende filosofische uitspraak dat je geen zeggenschap hebt over datgene wat je overkomt, wel over hoe je er vervolgens mee omgaat. Of in de woorden van de existentieel therapeut Viktor Frankl:

 

“When we are no longer able to change a situation, we are challenged to change ourselves”. 

 

Zingeving gaat over de wijze waarop we naar het leven kijken, wat we van waarde(n) vinden. Voor ieder mens is dat heel verschillend. In de zorg komt zingeving daarom op een tweeledige manier terug: de wijze waarop we naar het leven kijken; onze levensvisie, is bepalend voor de keuzes die we maken. Dus ook in de keuze voor of tegen een bepaalde behandeling, is de wijze van zingeving van een cliënt/patiënt een cruciaal element. Daarnaast speelt zingeving een belangrijke rol bij de omgang, de coping, met bepaalde levensveranderende of beperkende situaties. Het kan ervoor zorgen dat we vastlopen (een zogenoemde zingevingscrisis), maar ook dat we juist nieuw perspectief en zin kunnen ontdekken in het leven, wat ons de moed geeft weer verder te gaan en misschien zelfs weer plezier aan het leven te beleven. Voor veel (zorg)professionals is dit dus een belangrijk domein om competent in te zijn. Zeker in een tijd waarin binnen de gezondheidszorg steeds meer aandacht is voor de levensvisie en voorkeuren van de persoon, ook wel personalised healthcare genoemd. Hierdoor wordt het bespreekbaar kunnen maken van moeilijke vragen en keuzes ten aanzien van behandeling en zorg, een steeds belangrijkere vaardigheid. 


Via het contactformulier kunt u een verkennend gesprek voor een (in-company) training op maat, bij mij aanvragen. U kunt zich hier ook aanmelden als u op de hoogte gehouden wilt worden van trainingen die al ingepland staan en een open inschrijving hebben.

 

 

Training ZINvolle gespreksvoering

De gespreksvoering rondom zingeving en keuzeproces vraagt om hele specifieke competenties, die soms haaks staan op de gebruikelijke behandelcompetenties. In de trainingen die ik geef worden deze competenties zo concreet mogelijk geoefend in realistische praktijksituaties. Bij voorkeur gebruik ik hierbij de eigen werkpraktijk van de professionals (practice based learning oftewel leren door doen). Daarbinnen spelen de eigen specifieke vragen, ervaringen en persoonlijke leerstijlen van de deelnemers een belangrijke rol. De trainingen die ik geef zijn dus altijd maatwerk. Ook wordt een beroep gedaan op de eigen levensvisie van de professional en diens reflectievermogen.

Ik gebruik graag beeldende middelen zoals film of literatuur om de dimensie van zingeving inzichtelijk te maken. 

 

 


 

Zingeving in de palliatieve zorg

De Wereldgezondheidsorganisatie geeft in haar definitie van palliatieve zorg aan dat aandacht voor de medische, de psychosociale en de spirituele vragen in de palliatieve fase van groot belang is. Daarom wordt palliatieve zorg ook bij uitstek op multidisciplinaire wijze gedragen en aangeboden. 

De spirituele dimensie is hierbinnen van grote waarde, omdat in de palliatieve fase sprake is van groot verlies; het eigen leven, dierbare andere(n) en een (toekomst)perspectief. Het vraagt van de zorgprofessionals om de patiënt/client heen, dat zij de competenties hebben om deze existentiële vragen tijdig te herkennen. Om af te stemmen op en aan te sluiten bij de visie en behoeften van de ander. En hem of haar te begeleiden bij het hervinden van bronnen van zin en het nemen van afscheid.


Over de training

De achtergrond van mijn training wordt onder meer gevormd door de richtlijn spirituele zorg in de palliatieve fase  (Carlo Leget) en door een onderzoek naar benodigde competenties op het gebied van spiritualiteit  in de palliatieve fase (Annemieke Kuin, 2009). Beide rapporten zijn te downloaden op de website www.palliatief.nl. Daarnaast heb ik als geestelijk verzorger veel ervaring (binnen de eerstelijns gezondheidszorg) in de palliatieve zorg. Gezamenlijk met de praktijkervaring, vragen en verhalen van de deelnemers vormt mijn eigen praktijkervaring en casuïstiek een goede basis voor reflectie en competentieontwikkeling.

 


Ethiek

Sommige keuzes binnen een medische of zorgsetting zijn bepalend voor de richting van iemands leven. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan een verandering van woonomgeving bij mensen met een verstandelijke beperking, een uithuisplaatsing van een kind, het doorgaan of stoppen met een levensverlengende behandeling, (zelf)euthanasie. Voorafgaand aan het besluit, wringt er iets. Ethiek gaat over wat ‘het goede’ is om te doen. Wat dat ‘goede’ is, is niet altijd gemakkelijk om te bepalen. Dan spreek je over een moreel dilemma, een keuze uit twee kwaden. Verschillende waarden botsen met elkaar. Bijvoorbeeld de waarde van autonomie en bescherming zijn met elkaar in conflict, of de waarde van kwaliteit van leven van een kind en dat van de ouders. Daarbij spelen vaak ook veel emoties, zoals angst, onmacht, moeite met loslaten of juist willen vasthouden. Kortom, ethiek gaat over moeilijke vragen en keuzes die er toe doen en die een belangrijke invloed hebben op de betrokkenen. Daarom kunnen morele dilemma's ook een dwingend karakter krijgen en tot handelingsverlegenheid leiden. 

 

Over de training

Het kunnen maken van een juiste afweging is dan van groot belang. In de trainingen die ik geef over ethiek, leer je om in korte tijd de verschillende perspectieven van de betrokkenen boven tafel te krijgen, te onderscheiden en gezamenlijk tot een goed besluit te komen. Door op deze wijze regelmatig met ethiek bezig te zijn, wordt tegelijkertijd ook de eigen morele sensitiviteit verhoogd en zal een ethische vraag sneller als zodanig herkend worden in de praktijk. In mijn trainingen maak ik gebruik van theorieën zoals de zorgethiek en de bestaansethiek en van bepaalde vormen van moreel beraad, zoals de Nijmeegse methode of het Utrechtse stappenplan. Naast trainingen over ethiek kunt u mij ook benaderen als gespreksleider voor moreel beraad.

 


Training relatiegerichte zorg

In de zorg zijn minimaal twee mensen betrokken, de zorgvrager en de zorgverlener. De houdingen en visie van de zorgverlener hebben een direct effect op de cliënt. Om zoveel mogelijk recht te doen aan en af te kunnen stemmen op de cliënt en zijn hulpvragen (vraag achter de vraag) zijn vanuit de zorgethiek verschillende relatiegerichte theorieën ontstaan. Menslievende zorg is ontwikkeld door prof. dr. Annelies van der Heijst en de presentietheorie is ontwikkeld door prof. dr. Andries Baart. De presentietheorie en de theorie van menslievende zorg doen een groot beroep op de zogenoemde ‘soft skills’ van zorgprofessionals: goed kunnen luisteren, afstemmen, creatief zijn en out of the box kunnen denken. In mijn trainingen is veel ruimte voor praktisch en zelfgestuurd leren. Daarnaast speelt persoonlijke competentieontwikkeling vanuit de eigen motivatie, reflectie en zelfkennis een belangrijke rol. Ook zal de zelfzorg en emotionele intelligentie van de professional aan bod komen. 


Presentie is een praktijk waarbij de zorggever zich aandachtig en toegewijd op de ander betrekt, zo leert zien wat er bij die ander op het spel staat – van verlangens tot angst – en die in aansluiting dáárbij gaat begrijpen wat er in de desbetreffende situatie gedaan zou kunnen worden en wie hij/zij daarbij voor de ander kan zijn. Wat gedaan kan worden, wordt dan ook gedaan. Een manier van doen, die slechts verwezenlijkt kan worden met gevoel voor subtiliteit, vakmanschap, met praktische wijsheid en liefdevolle trouw."

Andries Baart, theorie van de presentie. www.presentie.nl