over modellenwerk en vakmanschap

26-03-2015

 

Over modellenwerk en vakmanschap

Of ik weleens modellenwerk heb gedaan? Nee hoor. Ook geen ambities of capaciteiten voor gehad overigens. Met modellenwerk doel ik op de theoretische modellen die we gebruiken in hulpverlenerschap en de zin en onzin daarvan.

 

Een voorbeeld hiervan kwam ik onlangs tegen:

 

Een zoon van een vriendin van mij ontwikkelde sinds een paar maanden dwanghandelingen en dwanggedachten. Een aantal maanden meende ze zelf de oorzaak hiervan bloot te kunnen leggen; echter de dwang werd steeds erger en de vraagtekens in het hoofd van de moeder steeds groter. Toen kwam het moment waarop ze besloot  hulp te zoeken. Via een ontwikkelingspsycholoog kwam ze bij een speltherapeut terecht. De jongen bezocht hem tweemaal, waarna de diagnose volgden: een pakwerk van tien pagina’s dik. De jongen had het zeer zwaar in het leven: veel verdriet, grote zorgen, leefde in het donker, ervoer geen steun, had een zwakke basis etc etc. De uiteindelijke conclusie was dat hij hoog sensitief was en daardoor extra begeleiding vroeg.  De therapeut had deze diagnose gemaakt op basis van twee tekeningen. Hij overvoer de moeder veertig minuten lang met zijn diagnose om in de laatste vijf minuten ruimte te geven voor vragen. Moeder kon bijna geen woord meer uitspreken en zat bevroren in de stoel. Toen ze thuiskwam,  kwam het piekeren pas echt op gang: geef ik geen steun, heb ik een gebrekkige basis gelegd? Dat was nu juist 8 jaar lang de kern van haar opvoeding geweest en nu vertelde iemand haar in veertig minuten tijd dat ze op basis van tekeningen had gezien dat dat allemaal geen fluit voorstelde? Wat was het geval: in de tekeningen was gras getekend, die op verschillende plekken stond: dat betekende dat de band met de moeder een gebroken karakter had. Bovendien had haar zoon een boom getekend zonder wortels wat betekent dat er geen steun en basis in het leven van het kind was. De moeder kon dat overzien en stelde zichzelf de vraag: moet ik mijn hele opvoeding ter discussie stellen op basis van vier graspolletjes?

 

In gesprek met school bleek er iets anders aan de hand te zijn met het kind: de jongen is heel slim en gevoelig tegelijk. Hij denkt veel na over het leven; zichzelf en de ander, en komt daardoor in zijn denken weleens in de knoop wat angst en dwang oproept. Door de prestatiedruk te verlagen: thuis en op school, en meer rust te creëren begon de dwang af te nemen. Moeder steunde daarin volop en deed thuis geleide meditaties en hielp hem met zijn denkwerk door samen te filosoferen.

 

Dit bovenstaande verhaal is schrijnend en natuurlijk gebeurt het meestal niet in deze mate. Zonder verder specifiek in te gaan op deze therapeut en zijn werkwijze, werd het mij wel duidelijk hoe belemmerend theoretische modellen kunnen werken. Want wat als je het verkeerde model hanteert? Of als je het model te simpel gebruikt of te gesloten? In bovenstaande voorbeeld: het duiden van tekeningen kan heel mooi en zinvol zijn. Echter; daarbij moet je wel veel zorgvuldigheid in acht nemen. Het symbool kan op verschillende zaken duiden. Zo kan een uil staan voor wijsheid, maar ook voor donkerte…En soms tekent iemand gewoon een uil omdat het zijn lievelingsknuffel is of omdat dat nu eenmaal gemakkelijk te tekenen is.  Je zoekt naar betekenis die aansluit bij de cliënt zelf. Belangrijk daarbij is om je initiële idee continu te verifiëren: zie ik dat in alle gedrag en verhalen terug? Krijg ik een compleet beeld? Kan ik het checken bij de cliënt zelf of anders bij diens ouders?  Het kan dan zeer goed zijn dat je je eerste beeld weer moet bijstellen. 

 

In veel therapeutische beroepen spelen modellen een belangrijke rol. Veel van die modellen kunnen heel behulpzaam zijn bij de duiding van iemands levensvragen en verhaal. In een groot aantal gevallen worden die modellen echter verheven tot bijbelse proporties. Modellen vormen dan ons ‘nieuwe geloof’.. Het geloof van de therapeut in een bepaald model wordt dan leidinggevend. Ook ‘seculiere’ therapeuten zijn gelovig: ze verruilen echter het christelijke geloof voor een nieuw geloof; dat in die van het therapeutische model.

 

Nou is geloof op zich niet problematisch en kan het heel veel kracht, zin en richting geven. Belangrijk is wel om onderscheid te maken tussen een gesloten en open geloofssysteem. In een gesloten geloofssysteem is weinig ruimte voor reflectie en verandering: het openstaan voor andere ideeën. In een open geloofssysteem is dit wel het geval. Dat zorgt ervoor dat je in staat bent ook buiten die kaders te kijken, je geloofssysteem of model continu te checken en bij te stellen. Dat is de ideale manier om met een theoretisch model te werken: een open model.  Want naast bovengenoemde valkuilen is er nog een belangrijke aan te duiden: een model vernauwt je blik. De kans is groot dat je blik zo gefocused is op het model dat het zielenzaken die zich buiten dat model afspelen aan het oog onttrekken. En wat als daar nu net de kern ligt? In bovenstaand voorbeeld was dat ook het geval: de therapeut was gefocused op de basis en band met de moeder op basis van twee tekeningen. Het echte probleem was echter dat de jongen zelf heel perfectionistisch was en schooldruk niet aankon. Door de druk te verlagen en minder te verwachten, bleek de jongen zowel beter in zijn vel te zitten als veel beter te presteren. Door de meditaties ervoer hij meer innerlijke rust en door de filosofie werd hij beter in staat gesteld om met zijn vele denken en intellect goed raad te weten. Zijn kracht was eerst zijn kwetsbaarheid: door de interventies van school en moeder werd zijn kracht; echt zijn kracht en kon hij om leren gaan met zijn kwetsbaarheid.

 

Wat deden school en de moeder anders dan de speltherapeut? Ze luisterden heel goed naar wat het kind hen zelf vertelde. Ze luisterden als het ware door het verhaal heen: naar welke verlangens ermee speelde in zijn verhaal.  Ze keken goed naar hoe hij reageerde op aanpassingen thuis en op school en konden van daaruit beter zien wat hij nodig had. Door een diagnose te maken richt je de aandacht op het probleem; door te kijken naar wat iemand nodig heeft, richt je de aandacht op de eigen kracht en verlangen. Je erkent bovendien dat iedereen anders is, en dus ook iets anders nodig heeft. Dat dat de kern van menszijn is in plaats van dat het iets bijzonders of uitzonderlijks is.

 

Wat betekent dat voor goed hulpverlenerschap? Voor therapeuten dus van groot belang meer aandacht op het eigen vakmanschap te richten. Die draaien vooral om ‘goed luisteren’ en ‘goed kijken’.  Beide vaardigheden gaan over vakmanschap en vragen om voortdurend leren en ontwikkelen; bijschaven en vormen.  De theoretische modellen vormen dan tenslotte de hummuslaag: door bij te blijven, te lezen en te ontwikkelen, wordt de bron om uit te putten steeds groter. Wel op de achtergrond, niet op de voorgrond. Goed Vakmanschap is tenslotte meesterschap.

 

In bovenstaande casus vroeg de moeder zich af of het ondanks haar bezwaren en twijfel aan de professionaliteit van deze therapeut toch zinvol was de jongen naar de speltherapeut te laten gaan: zij kon het weleens niet eens zijn met de diagnose, maar ze gunde haar jongen uiteraard heel veel en wie weet kon hij toch nog wel wat opsteken bij deze therapeut. Haar verantwoording daarbij was: baadt het niet, dan schaadt het niet,  toch? Alleen is dat helaas niet het geval: het zielenleven is een precaire aangelegenheid. Door een verkeerde diagnose te stellen, kunnen we juist iemands kwetsuren alleen maar vergroten in plaats van verkleinen. We missen de kern van de zaak, werken daaromheen en voegen er mogelijk daardoor nog een probleem aan toe. Wanneer het om het zielenleven gaat is integriteit en zorgvuldigheid van het grootste belang: een juiste en open (want toetsbaar en bij te stellen) diagnose is noodzakelijk.

 

Doe uw schoenen van uw voeten, want u staat op heilige grond, is voor mij een belangrijke lijfspreuk  die ik bijna tien jaar geleden bij mijn afstudeerspeech gebruikte:  Voor mij betekent het dat je je nederig en terughoudend opstelt  als het om de ziel van een ander (de heilige grond) gaat. Dat het niet om jou als therapeut gaat: niet om je eigen professionele identiteit en modellen en niet om jouw status (de schoenen) maar dat het enkel en alleen gaat om de ander met diens eigen verhaal en zielenleven.

 

Van modellenwerk naar maatwerk……

 

Deel deze blog via:

 


Reacties

Er zijn nog geen reacties geplaatst.

Typ hier jouw bericht:


Naam*
E-mailadres*
Je bericht*
Vul de code in* Captcha

Velden met een * zijn verplicht!